دوره ارتوپدی فنی یا همان دوره ارتز و پروتز یکی از مهمترین مسیرهای آموزشی در علوم توانبخشی است. در این دوره مهارتهای طراحی، ساخت و اصلاح انواع ارتزها (بریسها) و پروتزها (اندامهای مصنوعی) آموزش داده میشود. بسیاری از علاقهمندان به این حوزه میخواهند بدانند رشته ارتوپدی فنی چیست، چه مهارتهایی در آن تدریس میشود و بازار کار ارتوپدی فنی چه فرصتهایی را پیشِ رو قرار میدهد.
در ادامه، از تعریف ارتوپدی فنی گرفته تا شرایط ثبتنام، سرفصلها، آینده شغلی و حتی استانداردهای بینالمللی این رشته را بررسی میکنیم. اگر شما هم به دنبال آموزش ارتوپدی فنی هستید یا میخواهید بدانید با گذراندن کلاسهای ارتوپدی فنی چه فرصتهای شغلی و تخصصی در انتظار شماست، این مطلب برایتان کاملترین راهنما خواهد بود.
ارتوپدی فنی چیست؟
ارتوپدی فنی (Orthotics & Prosthetics) شاخهای از علوم توانبخشی است که بر طراحی و ساخت تجهیزات کمکی برای بیماران تمرکز دارد. یک کارشناس ارتوپدی فنی – که با عنوان ارتوتیست/پروستتیست نیز شناخته میشود – با بهرهگیری از علم بیومکانیک، وسایلی مانند ارتز (orthosis) برای اصلاح یا حمایت از عملکرد عضلات و مفاصل، و پروتز (prosthesis) برای جایگزینی اندامهای از دسترفته را طراحی و اجرا میکند.
تفاوت اصلی این رشته با ارتوپدی پزشکی در همین نقطه است؛ ارتوپدی فنی بر طراحی و ساخت وسایل کمکی و توانبخشی تمرکز دارد، در حالی که ارتوپدی پزشکی بیشتر بر جراحی و درمان مشکلات اسکلتی و عضلانی متمرکز است.
این دوره دقیقاً چه چیزهایی آموزش میدهد؟
دوره ارتوپدی فنی ترکیبی از آموزشهای نظری و عملی است که دانشجویان را برای طراحی، ساخت و اصلاح وسایل کمکی آماده میکند. محتوای آموزشی معمولاً شامل چند محور اصلی است:
۱. آموزش ارتز (Orthosis)
- طراحی و ساخت انواع بریسها برای اندامهای فوقانی و تحتانی مانند AFO، KAFO و TLSO
- ساخت و تنظیم ارتز ستون فقرات برای اصلاح انحرافات (مانند اسکولیوز)
- طراحی و ساخت کفی و کفش طبی بر اساس اسکن و قالبگیری پا
۲. آموزش پروتز (Prosthesis)
- طراحی و ساخت انواع پروتز اندام تحتانی و فوقانی
- کار با مواد و متریال پیشرفته مانند فیبرکربن، ترموپلاستیک و رزینها
- آموزش روشهای لامینیشن و استفاده از فناوری CAD/CAM برای طراحی دقیقتر
۳. آموزش مهارتهای کلینیکی
- قالبگیری و اسکن دیجیتال (فوتاسکن و اسکن سهبعدی)
- تنظیم، اصلاح و تطبیق ارتز و پروتز با بدن بیمار
- آشنایی با اصول بیومکانیک و توانبخشی حرکتی
- کار عملی در کارگاهها و کلینیکهای ارتوپدی فنی
۴. آموزش نظری و پایه
- مبانی آناتومی و فیزیولوژی
- اصول بیومکانیک
- ارزیابی حرکتی بیماران
- آشنایی با بیماریها و اختلالاتی که به ارتز یا پروتز نیاز دارند
شرایط و مدارک لازم برای ثبتنام در دوره ارتوپدی فنی
برای ورود به دوره ارتوپدی فنی یا همان دوره ارتز و پروتز، شرایط و پیشنیازهایی وجود دارد که بسته به نوع دوره (دانشگاهی یا کوتاهمدت آزاد) متفاوت است.
۱. شرایط ورود به دورههای دانشگاهی
- مدرک تحصیلی: داشتن دیپلم علوم تجربی یا ریاضی برای شرکت در کنکور و انتخاب رشته ارتوپدی فنی در دانشگاههای علوم پزشکی
- سلامت جسمی: توانایی کار در محیط کارگاهی (ایستادن طولانیمدت، کار با ابزار و دستگاهها)
- علاقه به حوزه توانبخشی: آمادگی برای یادگیری علوم پایه پزشکی، بیومکانیک و کار عملی در کارگاهها
۲. شرایط ورود به دورههای آزاد و کوتاهمدت
- حداقل مدرک دیپلم در هر رشته
- علاقه به یادگیری مهارتهای عملی مانند قالبگیری، ساخت کفی طبی، اصلاح کفش و طراحی ساده ارتزها
- توجه به این نکته مهم: گذراندن دورههای آزاد به معنای اخذ مجوز تأسیس کلینیک ارتوپدی فنی نیست؛ برای این کار داشتن مدرک دانشگاهی در رشته ارتز و پروتز الزامی است.
۳. مدارک موردنیاز هنگام ثبتنام
- اصل و کپی شناسنامه و کارت ملی
- عکس پرسنلی
- آخرین مدرک تحصیلی معتبر
- تکمیل فرم ثبتنام آموزشگاه یا دانشگاه
بازار کار و آینده شغلی ارتوپدی فنی
بازار کار ارتوپدی فنی در ایران و جهان گسترده است، چراکه نیاز به خدمات توانبخشی و وسایل کمکی روزبهروز بیشتر میشود. فارغالتحصیلان این رشته، چه از مسیر دانشگاهی و چه از طریق دورههای مهارتی، میتوانند در زمینههای مختلف مشغول به کار شوند:
۱. فرصتهای شغلی در مراکز درمانی و توانبخشی
- استخدام در کلینیکهای ارتوپدی فنی بهعنوان ارتوتیست/پروستتیست
- همکاری با بیمارستانهای تخصصی ارتوپدی و توانبخشی
- کار در مراکز فیزیوتراپی و توانبخشی حرکتی برای بیماران دچار مشکلات اسکلتی یا قطع عضو
۲. فعالیت در کارگاهها و کلینیکهای شخصی
- امکان تأسیس کلینیک ارتوپدی فنی (ویژه فارغالتحصیلان دانشگاهی با مدرک کارشناسی به بالا و مجوز رسمی وزارت بهداشت)
- راهاندازی کارگاه ساخت پروتز و ارتز سفارشی
- ارائه خدمات تخصصی مانند ساخت کفی و کفش طبی یا طراحی بریسهای ستون فقرات
۳. حوزههای صنعتی و تحقیقاتی
- فعالیت در شرکتهای تولیدکننده تجهیزات پزشکی و توانبخشی
- همکاری با تیمهای تحقیق و توسعه (R&D) برای ساخت پروتزهای هوشمند و ارتزهای دیجیتال
- استفاده از فناوریهای پیشرفته مانند CAD/CAM و چاپ سهبعدی برای طراحی تجهیزات نوین
۴. فرصتهای بینالمللی
- با توجه به استانداردهای ISPO (انجمن بینالمللی ارتز و پروتز)، فارغالتحصیلان میتوانند برای کار در کشورهای دیگر اقدام کنند.
- کشورهای اروپایی و حوزه خلیج فارس نیاز زیادی به متخصصان ارتز و پروتز دارند و این موضوع میتواند چشمانداز مهاجرت کاری را برای افراد فراهم کند.
حقوق و درآمد متخصص ارتوپدی فنی
در ایران، متخصصان ارتوپدی فنی (ارتوتیست و پروستتیست) معمولاً در کلینیکهای ارتوپدی فنی، بیمارستانها یا مراکز توانبخشی مشغول به کار میشوند. میانگین دریافتی آنها بسته به محل کار (دولتی یا خصوصی)، تجربه و مهارتها متغیر است.
در مراکز دولتی، درآمد بر اساس حقوق مصوب وزارت بهداشت و اضافهکاری محاسبه میشود و در سال ۲۰۲۵ بهطور میانگین بین 30 تا 40 میلیون تومان در ماه قرار دارد. در بخش خصوصی، بهویژه در کارگاههای ارتز و پروتز یا کلینیکهای شخصی، درآمد میتواند بالاتر باشد و با توجه به تعداد مراجعین و خدماتی مثل ساخت پروتزهای سفارشی یا کفی و کفش طبی، به حدود 45 تا 70 میلیون تومان در ماه نیز برسد.
در سطح بینالمللی، حقوق ارتوتیست/پروستتیست به مراتب بالاتر است. طبق دادههای تازه در سال ۲۰۲۵، متوسط درآمد سالانه در ایالات متحده حدود ۷۸ تا ۹۰ هزار دلار، در آلمان نزدیک به ۶۰ هزار یورو و در بریتانیا حدود ۵۲ هزار پوند گزارش شده است. این اعداد نشان میدهد که بازار کار جهانی این رشته جذاب و رو به رشد است. عواملی مثل سطح تحصیلات، مهارت در فناوریهای نوین (مانند CAD/CAM و چاپ سهبعدی)، و تجربه عملی مستقیم روی درآمد تأثیر چشمگیری دارد.
همین حالا ثبتنام کنید
رشته و دوره ارتوپدی فنی فرصتی ارزشمند برای کسانی است که میخواهند وارد حوزهای تخصصی در علوم توانبخشی شوند و با طراحی و ساخت ارتز و پروتز به بهبود کیفیت زندگی بیماران کمک کنند. اگر به دنبال شغلی با بازار کار پایدار، مهارتهای عملی متنوع و آینده شغلی روشن در ایران و خارج از کشور هستید، این رشته انتخابی ایدهآل است.
در «الو سلام مشاور» ما همراه شما هستیم تا مسیر یادگیری و ثبتنام در معتبرترین دورههای ارتوپدی فنی را هموار کنیم. همین حالا میتوانید برای دریافت مشاوره، اطلاع از شرایط ثبتنام، شهریهها و مسیرهای شغلی این رشته با کارشناسان ما تماس بگیرید و یک قدم به آینده شغلی مطمئنتر نزدیکتر شوید.
سوالات متداول دوره ارتوپدی
آیا دوره ارتوپدی فنی پیشنیاز خاصی دارد؟
برای ورود به دورههای دانشگاهی ارتوپدی فنی باید دیپلم علوم تجربی یا ریاضی داشته باشید و در کنکور شرکت کنید. اما در دورههای آزاد و کوتاهمدت، داشتن دیپلم در هر رشته کافی است.
تفاوت ارتوپدی فنی با ارتوپدی پزشکی چیست؟
ارتوپدی پزشکی بر جراحی و درمان مشکلات اسکلتی و عضلانی تمرکز دارد، در حالی که ارتوپدی فنی به طراحی و ساخت وسایل کمکی مانند ارتز (بریس) و پروتز (اندام مصنوعی) میپردازد.
آیا با دورههای آزاد میتوان کلینیک ارتوپدی فنی تأسیس کرد؟
خیر. برای دریافت مجوز تأسیس کلینیک ارتوپدی فنی، داشتن مدرک دانشگاهی در رشته ارتز و پروتز (حداقل کارشناسی) الزامی است. دورههای آزاد تنها برای ارتقای مهارت یا فعالیتهای محدود در کارگاهها مفیدند.
مدتزمان دوره ارتوپدی فنی چقدر است؟
- دورههای دانشگاهی: حدود ۴ سال (۸ ترم تحصیلی)
- دورههای آزاد و کوتاهمدت: بین ۳ تا ۱۲ ماه
بازار کار ارتوپدی فنی چگونه است؟
فارغالتحصیلان میتوانند در کلینیکهای ارتوپدی فنی، بیمارستانها، مراکز توانبخشی و کارگاههای شخصی فعالیت کنند. همچنین فرصتهای بینالمللی بهویژه در اروپا و آمریکا برای این رشته وجود دارد.